Wejście bez kolejki Co pozostało z opactwa w Cluny
Jak największy kościół chrześcijaństwa został utracony po rewolucji – i co przetrwało do dziś, od dzwonnicy po rzeźbione kapitele.
Aby zrozumieć wizytę w Cluny, trzeba zrozumieć stratę. Opactwo było siedzibą największego kościoła w chrześcijaństwie, a jednak większość z niego zniknęła – zburzona po rewolucji francuskiej, rozebrana kamień po kamieniu. To, co pozostało, jest fragmentem, ale niezwykłym. Ten przewodnik wyjaśnia, co tu stało, jak zniknęło i co dokładnie można dziś zobaczyć, aby ocalałe kamienie przemówiły do ciebie opowieścią o całości.
Katedra, która przepadła
Trzeci kościół opacki w Cluny, Maior Ecclesia, czyli Cluny III, rozpoczęto budować w 1088 roku za opata Hugona i stał się największym kościołem w Europie – a nawet w całym chrześcijaństwie. Jego nawa sięgała niezwykłej wysokości, a długość przewyższała wszystkie katedry tamtych czasów; pozostał największym kościołem na świecie aż do przebudowy bazyliki św. Piotra w Rzymie w XVI wieku. Dla średniowiecznych pielgrzymów był jednym z cudów chrześcijańskiego świata, architektonicznym wyrazem ogromnej duchowej potęgi Cluny.
Po rewolucji francuskiej klasztor rozwiązano, a jego wielki kościół sprzedano. W ciągu następnych dziesięcioleci rozbierano go na kamień budowlany, blok po bloku, aż pozostała tylko ułamek. Słynna biblioteka i archiwa opactwa spłonęły już w 1793 roku. Niemal całkowite zniszczenie tak ważnego budynku to jedna z wielkich strat europejskiej sztuki – i właśnie dlatego wizyta w Cluny różni się od wizyty w jakiejkolwiek nietkniętej katedrze.
Ocalały transept i dzwonnica
Najbardziej uderzającym ocalałym elementem jest południowy transept Cluny III, zwieńczony ośmioboczną Clocher de l'Eau Bénite – „dzwonnicą święconej wody". Ta wieża wciąż góruje nad miastem i jest najlepszym przewodnikiem po skali tego, co utracono: jej wysokość oddaje zasięg zaginionego kościoła, pozwalając wyobrazić sobie ogromną nawę ciągnącą się od niej. Dolne partie dwóch zachodnich wież również przetrwały, wyznaczając daleki kraniec kościoła, który niegdyś stał między nimi.
Stanie w obrębie ocalałego transeptu i wokół niego, z wieżą nad głową i pustym placem tam, gdzie biegła wielka nawa, to przejmujące doświadczenie. Z Cluny III pozostała tylko około jedna dziesiąta, a wizyta opiera się na pomocy w odczuciu kształtu brakujących dziewięciu dziesiątych – pustka jest, w pewnym sensie, najważniejszym elementem, który przyjeżdża się zobaczyć.
Farinier, kapitularze i muzeum
Poza zachowaną architekturą Cluny przechowuje część swoich najwspanialszych rzeźb. XIII-wieczny Farinier, monumentalny spichlerz z oryginalnym drewnianym dachem, mieści rzeźbione kapitularze z chóru utraconego kościoła – arcydzieła romańskiego rzeźbiarstwa, uratowane z rozbiórki i wystawione tak, by można je było studiować z bliska. Dla wielu odwiedzających te kapitularze i piękna sala, która je przechowuje, są największym punktem całego miejsca.
Musée d'art et d'archéologie w Palais Jean de Bourbon gromadzi kolejne rzeźby, fragmenty i materiały archeologiczne, a także rekonstrukcje i modele 3D, które w wyobraźni odbudowują zaginiony kościół. Razem ocalałe ruiny, uratowane rzeźby i rekonstrukcje muzealne zamieniają fragmentaryczne pozostałości w spójne i głęboko poruszające spotkanie z największym opactwem średniowiecza.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka część opactwa w Cluny przetrwała?
Z wielkiego trzeciego kościoła opactwa Cluny III pozostała zaledwie jedna dziesiąta – zabudowania klasztorne oraz większość świątyni zostały zburzone po rewolucji francuskiej. Do dziś przetrwało południowe ramię transeptu z ośmioboczną dzwonnicą, niższe wieże zachodnie, Farinier, późniejsze budynki opackie oraz muzeum.
Dlaczego opactwo Cluny zostało zniszczone?
Po rewolucji francuskiej klasztor rozwiązano, a jego wielki kościół sprzedano, a następnie przez kolejne dekady rozbierano na kamień budowlany, aż pozostał jedynie fragment. Biblioteka i archiwa opactwa spłonęły w 1793 roku.
Czym było Cluny III?
Trzeci kościół opacki w Cluny, którego budowę rozpoczęto w 1088 roku za opata Hugona, znany jako Maior Ecclesia. Był to największy kościół w Europie – i w całym chrześcijaństwie – aż do przebudowy bazyliki św. Piotra w Rzymie w XVI wieku.
Jak nazywa się dzwonnica?
Clocher de l'Eau Bénite, czyli „dzwonnica wody święconej” – ośmioboczna wieża wieńcząca ocalałe południowe ramię transeptu. Wciąż góruje nad miastem i daje najwyraźniejsze wyobrażenie o wysokości utraconego kościoła.
Czy wciąż mogę poczuć, jak ogromny był ten kościół?
Tak – ocalała wieża pokazuje wysokość, pusta przestrzeń – zarys fundamentów, a rekonstrukcje 3D w muzeum przywracają wyobraźni całą nawę główną. Wiele elementów zwiedzania zostało zaprojektowanych tak, by pomóc Ci wyobrazić sobie ogromną świątynię, która niegdyś tu stała.
Gdzie znajdują się rzeźbione kapitele?
W Farinier, XIII-wiecznym spichlerzu z oryginalnym drewnianym stropem. Kapitele z chóru utraconego kościoła zostały uratowane przed rozbiórką i są tam eksponowane – należą do arcydzieł rzeźby romańskiej.